قيامت پيمان گرفته - چه مؤمن و چه كافر - و يك نورى ديگر دارد كه آن خاص است و آيات مورد بحث به آن نظر دارد ، و آن نور مختص اوليايش از مؤمنين است . پس نورى كه خداى تعالى با آن خلق خود را نورانى مىكند مانند رحمتى است كه با آن به ايشان رحم مىكند ، كه آن نيز دو قسم است ، يكى عمومى ، ديگرى خصوصى ، درباره رحمت عمومىاش فرموده : « وَرَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ » « 1 » و درباره رحمت خصوصىاش فرموده : « فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ فَيُدْخِلُهُمْ رَبُّهُمْ فِي رَحْمَتِه » « 2 » و هر دو را يك جا جمع كرده و فرموده : « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّه وَآمِنُوا بِرَسُولِه يُؤْتِكُمْ كِفْلَيْنِ مِنْ رَحْمَتِه وَيَجْعَلْ لَكُمْ نُوراً » « 3 » و نورى كه در اين آيه آمده فقط در مقابل رحمت دوم از دو سهم رحمت است ، كه همان نور على نور در آيات قبل باشد ، نه در مقابل هر دو سهم . * ( « وَاللَّه عَلِيمٌ بِما يَفْعَلُونَ » ) * - يعنى خدا به آنچه مىكنند دانا است ، و مراد از « آنچه مىكنند » همان تسبيح ايشان است ، زيرا هر چند تسبيح موجودات در بعضى از مراحل همان وجود آنها است و ليكن به همان اعتبار كه تسبيح آنها ناميده مىشود ، فعل آنها هم خوانده مىشود . و اينكه بعد از ذكر تسبيح موجودات ، علم خود را به آنچه مىكنند ذكر كرده ، خواسته است تا مؤمنين را ترغيب نموده و از عملشان تشكر كند ، كه خيال نكنند پروردگارشان نسبت به تسبيح ايشان بى تفاوت است ، نه ، بلكه تسبيح ايشان را مىبيند و مىشنود ، و به زودى به ايشان پاداش حسن مىدهد و نيز اعلام به تماميت حجت عليه كافران است ، چون يكى از مراتب علم او همان نامه هاى اعمال و كتاب مبين است ، كه اعمال در آن ثبت مىشود ، تسبيح كفار به زبان حالشان و انكار زبانيشان هر دو در آن درج مىگردد . * ( « وَلِلَّه مُلْكُ السَّماواتِ وَالأَرْضِ وَإِلَى اللَّه الْمَصِيرُ » ) * . سياق آيه با در نظر داشتن اينكه ما بين آيه * ( « ألَمْ تَرَ أَنَّ اللَّه يُسَبِّحُ لَه . . . » ) * كه احتجاج بر شمول نور او به تمامى موجودات است ، و آيه * ( « ألَمْ تَرَ أَنَّ اللَّه يُزْجِي . . . » ) * و آيات بعدش كه در مقام احتجاج بر اختصاص نور خاص او به مؤمنين است قرار گرفته ، اين معنا را افاده مىكند

--> ( 1 ) سوره اعراف ، آيه 156 . ( 2 ) اما كسانى كه ايمان آورده و عمل صالح كردند خدا ايشان را داخل رحمت خود مىكند . سوره جاثيه ، آيه 30 . ( 3 ) اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد بترسيد از خدا و به رسول او ايمان آوريد ، تا از رحمت خود دو سهم به شما بدهد ، و برايتان نورى قرار دهد . سوره حديد ، آيه 28 .